ЖРӨП

Жергиликтүү рынокту өнүктүрүүнүн проектиси жергиликтүү айыл чарба продукцияларын ондүрүүчүлөргө рыноктун жеткиликтүүлүгүн жакшыртып берүүгө жана күчөтүү аркылуу кошумча наркты өз ара аракеттеги ички чынжырчадагы (өндүрүүчү - кайра иштетүүчү - сатуучу - сатып алуучу) мөмө-жемиштик жана сүт азыктары секторлору үчүн багытталган.

Тарыхы

2004-жылдын октябрь айында ИККО уюму Ош облусунда жергиликтүү өндүрүүчүлөр үчүн рынокту өнүктүрүүнүн мүмкүнчүлүктөрүнө баалоо жүргүзүштү. Баалоонун жыйынтыгы Ош облусунун майда фермерлеринин мөмө-жашылча жана сүт азыктарын өндүрүүдө салыштырмалуу артыкчылыктарга ээ экендиктерин көрсөттү. Бул продукцияларды өндөрүүнүн бир катар варианттары бар: өндүрүштүк көлөмүн көбөйтүү, фермерлер менен жана иштетүүчүлөрдүн ортосундагы мамилени түзүү, сапатты, кайра иштетүүнүн жана продукциянын маркетингин жакшыртуу. Проектин башталыш фазасы 2005 жылдын январь айынан октябрь айына чейин жүргүзүлгөн, ошонун натыйжасында илим алууга мүмкүнчүлүк пайда болгон үчүн проектин I фазасында туура кабыл алууда. ИККО жана Хельветас биргеликте башталыш фазасын баалашып, проектин I фазасын январдын 2006 жылдан 2008 жылга чейин Кыргызстанда: Ош, Баткен, Жалалабат, Чүй жана Ыссык-Көл областарына жана Тажикистандын Хатлон облусуна акча бөлүп берүү туралуу чечим кабыл алышты.

Проекттин максат жана милдеттери

Жергиликтүү өндүрүшчүлөр үчүн рынокту өнүктүрүү долбоорунун максаттары:

Фермердик группалардын коммерциялык билим деңгээлин жогорулатуу, алардын рынокко багыт алган талабын жогорулатып, ошону менен бирге алардын кирешелерин көбөйүшүнүн мүмкүнчүлүгү түзүлөт.
Нарк кошулган (өндүрүүчү - кайра иштетүүчү - сатуучу - сатып алуучу) мөмө-жемиш жана сүт азыктары секторундагы чынжырчаны күчөтүү менен өндүрүшчү ички (жана тышкы) рынокко чыгуунун мүмкүнчүлүгүнө ээ болот.
Элет региондорун социалдык-экономикалык жактан өнүктүрүү үчүн тармактын ар кыл субүектилеринин өз ара түзүүсүнө көрсөтүү.

Иштин принциптери жана инструменттери

Проекттин баштапкы фазасын турмушка ашыруу Хельветастын «Жаратылыш ресурстарын башкаруу» стратегиясына жана ИККОнун чыныгы экомикалык стратегиясына ылайык жүргүзүлөт.Төмөндөгү принциптерге өзгөчө көңүл бөлүнөт:

Сектордук мамиле: проекттин баштапкы фазасын турмушка ашыруу жалпы фундаменталдуу болжолго таянат, фокус секторго продуктылардын товардык чынжырчасындары бардык катышуучулар үчүн керектүү болгон ишеничтүү атмосфераны жана потенциалды түзүп, керектөөлөрүн канааттандырган конкретүү жана реалдуулукду иштеп чыгууга мүмкүнчүлүк берет. Проект мөмө-жемиш жана сүт азыктары секторлору менен иштейт.

Кошулган нарк чынжырында иштөө: проект чынжырчадагы тейлөө көрсөтүүгө багытталган бардык катышуучуларын өзүнө тартат жана продукцияларды сатыкка коруда жолуккан тоскоолдуктарды жеңүүгө, фермерлердин өздөрүнүн иштеп тапкан мээнет акысын алуусун камсыздайт.

Фасилитрлөө: проект продуктаны чынжырчадан жылдырбай туруп, кандайдыр бир операцияны каржылоо үчүн субсидия бербей эле ар кыл долбоорлор ортосунда кызматташуунун мүмкүнчүлүгүн түзөт.

Процесстин ар кайсы катышуучулары тарабынан техникалык колдоо: проект процесскке тартылган ар кыл тараптардан колдоо табууну кездейт(проекттин донорлору, жергиликтүү консультациялык кызматтар, тейлөө көрсөтүүчүлөр жана мамлекеттик уюмдар) ошондой эле специалдуу техникалык жардам чынжырчанын бардык катышуучуларына кездейт.

Жергиликтүү тейлөө көрсөтүүчүлөр менен иштөө: проект техникалык жактан жана фермердик группаларга уюштурууда колдоо көрсөтүү үчүн жергиликтүү тейлөө көрсөтүүчүлөр менен контракт түзөт.

Тажрыйбаны үйрөнүүнүн платформасы: проекттин баштапкы фазасы жергиликтүү рынокту жана фермердик группаларды өнүктүрүү проектинен алынган тажрыйбаларды жайылтуу үчүн платформа катары кызмат кылат.

Биздин Өнөктөштөр

2007-жылы проект менен иштешкен: 110 фермердик группаллары, алардын ичинде 1500 адам Кыргызстанда Жана Тажикистанда; 3 сатуучу компаниялар; НПО-лор, аларга кирген: «Таян», «Мехр-Шавкат», «Шоола», «Зан ва Замин», «АТАС». Эл аралык проекттер жана уюмдар: USAID/ IFDC, AgFin USAID/Winrock Int. проектиси; ADB, ITC/SECO Чуй регионалдык өнүктүрүү проектиси. Консультациалык тейлөө көрсөтүүчүлөр: Оштогу Tes-центр, СКСтин Чүй областындагы Консультациялык окуу борбору (КУЦ).

2007-жылдын ийгиликтери:

16 туруктуу чынжырчасы фермерлер менен кайра иштетүүчүлөр менен Кыргызстандын 4 областарында жана Тажикистандын Хатлон облусунда иштеп жатат;
Чынжырчалар менен 1500 фермерлер, 110 фермердик группаларын түзүп иштеп жатышат;
Фермерлер тарабынан жалпысы болуп 4500 тонна мөмө-жемиштер өндүрүлгөн болсо, анын ичинен 1200 тонна кайра иштетүүчүлөргө тапшырылган. Ал эми сүт өндөрүүчү фермерлер 233 тонна сүттү Ош сүттү кайра иштетүүчү завотуна тапшырышкан;
Өндүрүштүк продукциясы сатуучу белгинин атында «Вкус солнца» 2006 жылга карата 24% өстү. Ал эми 2005 жылга салыштырмалуу 119% өстү дагы 25 млн. сомдун тегерегин түзгөн;
«АгроИнформАзия» коммерциялык уюм түзүлдү, ал уюм эми айыл чарба боюнча информациялык маркентинг системаны өнүктүрүү жана сатууну өнүктүрүү тарабында иштейт.

2008 жылдын Пландары

Жаңы туруктуу чынжырчаларды түзүү жана иштеп жаткан чынжырчаларды бекемдөө;
Айыл-чарба информациялык марктинг системасын өнүктүрүү;
Сатылуучу продукцияны ички рынокто көбөйтүү жана биримдикте иштешкен завоттордун продукциясын сырткы рынокко экспорт маселесин уюштуруу.

Проект жөнүндө кыскача

I Фазасы:	Январь 2006 - декабрь 2008
Проектин географиялык ишмердүүлүгү:	Ош, Баткен, Жалалабат, Чуй, Иссык-Көл областы Кыргызстанда жана Хатлон областы Тажикистанда
Донорлор:	Кызматташташтыкты өнүктүрүү боюнча Голландиалык уюм (ICCO) «Хельветас» эл аралык кызматташтыктагы швейцариялык ассоциация
Каржыланышы:	~ 500 000 евро жылына
Проектти турмушка ашыруучу уюм:	Хельветас Кыргызстан
Бенефецарийлер:	Ош облусунун айыл чарба продукцияларын өндүрүүчүлөр, кайра иштетүүчүлөр жана соода компаниялары, мөмө-жемиш базарында сатуучулар, супермаркеттер жана ресторандар