ЖРӨПЖергиликтъъ рынокту =нъктъръъ проектинин 2011-жылдагы ишинин кыскача мазмуну
2011-жыл Жергиликтъъ рынокту =нъктъръъ (ЖР+) проектинин II фазасынын (2009-2012) ъчънчъ иш жылы болуп саналат. Проект Кыргызстанда 2005-жылдын январынан, ал эми Тажикстанда 2006-жылдын октябрынан тартып иштеп келе жатат. Азыркы кънд= Проект Кыргызстандын беш областында (Баткен, Ош, Жалалабат, Чъй жана Ысык К=л) жана Тажикстандын Хатлон жана Сугд областтары менен республикалык дегээлге баш ийъъчъ райондорунда иш алып барат. Келечек к=з караш же жалпы максат: Коомдук, жарандык жана жеке менчик секторлорунун тараптарынын, б.а. субъекттеринин ортосундагы синергия (ийгиликтъъ биргелешкен аракеттер) айыл чарбасынын тандалып алынган тармактарында системалык =зг=ртъъл=рдъ киргизъъг= жана жакшыртууларга жетишъъг= жол ачты жана =зг=ч= айыл чарбачылык иштери менен алектенген алыскы аймактарда жашаган айыл калкынын жана маргиналдык топтордун ишке аралашуусуна, ошондой эле жашоо-турмушун жакшыртууга салым кошту. Коомдук, жарандык жана жеке менчик секторлорунун ортосундагы координация жана кызматташтык колдо бар ресурстарды натыйжалуу пайдаланууга, ошондой эле социалдык, экономикалык жана экологиялык жактан туруктуу негиздеги =ндъръъ жана кайра иштетъъ иштерин уюштурууга мъмкънчълък тъз=т. Результаттар: 1. Кошумчаланган нарк чынжырынын операторлору (кыскача айтканда чынжыр операторлору - ЧО) ишенимдъъ, бекем жана ачык-айкын мамилелерди тъзъъг= жана аларды сактап турууга жооптуу. ЧОлор рынокко багытталган иштерди социалдык жана экологиялык жактан туруктуу жолдо биргелешип =зд=штъръш=т жана жъз=г= ашырышат (б.а. алар алыскы аймактарда жашап, чакан чарбаларды иштеткен фермерлерди интеграциялап бириктиришет жана социалдык жактан ылайыктуу ошондой эле экологиялык жактан зыян келтирбей турган =ндъръш жана кайра иштетъъ практикаларын =зд=штъръш=т). ЧОлор рыноктук жаы тенденцияларды кън мурунтан к=р= билип жана аларга карата жооп кайтарышат, ошондой эле (кошумчаланган наркы жогору болгон) продуктылар жана процесстер багытында биргелешкен аракеттерди иштеп чыгышат. 2. Кошумчаланган нарк чынжырына колдоо к=рс=тъъчъ уюмдар (кыскача айтканда чынжырды колдоочу уюмдар - ЧКУ) арзан баадагы жана суроо-талапка ээ болгон жогорку сапаттагы (финансылык жана финансылык эмес) кызматтарды иштеп чыгышат жана аларды чынжыр операторлоруна сунушташат. ЧКУлар биргелешип окуп-ъйр=нъъ, ачык-айкын пландоо жана ишенимдъъ мамилерлерди =нъктъръъ ъчън нейтралдык же бейтарап мейкиндикти тъзъп беришет. ЧКУлар республикалык дегээлдеги саясий чечим кабыл алуучулар менен эл аралык каржылоо уюмдарынын алдында кызыкчылыктарды коргоо жана лобирл== ъчън негизди (далилди) камсыз кылышат. ЧКУлар ресурстарды (табигый, ноу-хау, киреше жана =ндъръш каражаттарын) пайдаланууда гендердик тедештикти камсыз кылууга к=м=кт=ш=т. 3. Кошумчаланган нарк чынжырына тиешелъъ саясатка таасир к=рс=тъъчъ уюмдар (кыскача айтканда саясатка таасир к=рс=тъъчъ уюмдар - СТУ) коммерциялык жана социалдык жактан ылайыктуу болгон бизнес ч=йр=сън тъзъъд= ишке тартылат. Мамлекеттик бийлик органдары ЧОлор менен ЧКУлар тарабынан камсыздалган далилди кабыл алышат жана таанышат, ошондой эле бизнес ч=йр=сънд= иштерди аткарууда аталган далилди колдонуу ъчън мъмкънчълък тъзъп берет. Донордук уюмдардын программалары проектти логикалык жактан ырааттуу жана гармониялык негизде ишке ашыруу ъчън к=бър==к сандагы синергияларды жана кызматташтыкты табууну к=зд=йт. 4. ЖР+ жаы идеяларды, коммерциялык башталыштарды жана процесстерди иштеп чыгуу боюнча демилге к=т=р=т жана колдоо к=рс=т=т: ЖР+ жакшыртылган жолдогу кошумчаланган нарк чынжырын уюштуруп, башкарууну (ишенимдъълъгън, болжолдоонун мъмкъндъгън) кызыкчылыкты коргоо жаатындагы далилдерди жалпылайт, анализдейт жана таркатат; мисалга алсак секторлук изилд==л=рдъ иштеп чыгат; ЖР+ конкреттъъ далилди колдонуу жана моралдык гарантияларды камсыздоо аркылуу тандалып алынган чынжырлар ъчън тышкы инвестицияларды тартуу боюнча колдоо к=рс=т=т; ЖР+ проекти DCED - IMA стандарттарына ылайык мониторингди андан ары да =нъктър=т жана системалаштырат. Иш ыкмасы (подходу) Проект “фермердик топтор – кайра иштетъъчъ ишканалар – соода уюмдары – жергиликтъъ базар” кошумчаланган нарк чынжырынын алкагында фасилитатор катары иштейт. Ар бир чынжыр ар башкача, ал эми проект =з аракеттерин т=рт результатка жетишъъ ъчън жумшайт: 1. Кошумчаланган нарк чынжырынын операторлору ишенимдъъ, бекем жана ачык-айкын мамилелерди тъзъш=т жана аларды сактап турушат; 2. Кошумчаланган нарк чынжырына колдоо к=рс=тъъчъ уюмдар арзан баадагы жана суроо-талапка ээ болгон жогорку сапаттагы (финансылык жана финансылык эмес) кызматтарды иштеп чыгышат жана аларды чынжыр операторлоруна сунушташат; 3. Кошумчаланган нарк чынжырына тиешелъъ саясатка таасир к=рс=тъъчъ уюмдар коммерциялык жана социалдык жактан ылайыктуу болгон бизнес ч=йр=сън тъзъъд= ишке тартылат; 4. ЖР+ жаы идеяларды, коммерциялык башталыштарды жана процесстерди иштеп чыгуу боюнча демилге к=т=р=т жана колдоо к=рс=т=т. Бардык чынжырлардын алкагындагы иш Тажикстандагы жана Кыргызстандагы кайра иштетъъчъ ишканаларга жакын жерде жайгашкан айыл чарба азыктарын =ндъръъчъ чакан чарбалардын, сатуучулардын, финансы мекемелеринин жана колдоо к=рс=тъъчъ уюмдардын =кълд=рънън жана башка =нъктъръъ жаатында иш алып барган проекттердин ортосунда жылдын аягында иштелип чыккан жалпы пландоого негизделет. Семинарлардын катышуучулары жумушчу топторунун мъч=л=рън шайлашат, ар бир топ ай сайын жолугушууларды =тк=ръп, анда ар бир кошумчаланган нарк чынжырына тиешелъъ болгон к=йг=йл=рдъ талкуулашат жана жалпы иш пландарына одоолорду киргизишет. 2011-жылда аткарылган иш 2011-жылы ЖР+ проекти “фермердик топтор – кайра иштетъъчъ ишканалар – соода уюмдары – жергиликтъъ базар” чынжырынын алкагында Кыргызстанда 17, ал эми Тажикстанда 13 кошумчаланган нарк чынжыры менен иш алып барууда. ЖР+ эки =лк=д= жалпысынан 7 220 (анын ичинен 2 592 Тажикстанда) фермерди проекттин иш аракеттерине тарткан. Кыргызстанда бардыгы болуп 20 (кеешчилик кызматтары, +ЭУ, ассоциациялар, донорлор каржылаган проекттер) жана Тажикстанда 17 колдоо к=рс=тъъчъ уюмду, ошондой эле 18 кайра иштетъъчъ ишкана менен соода уюмдарын (алардын сегиз== Тажикстанда) тъзд=н-тъз же кыйыр жолдо проекттин иштерине тарткан. Эки =лк=д= те проекттин бардык =н=кт=шт=ръ 2008-жылдан бери жалпыга таандык мониторинг системасын колдонуп келе жатышат. 2010-жылда жетишилген негизги жетишкендиктер Кыргызстанда ... 1. проекттин иштерине тартылган бардык фермерлер =зд=ръ алган кеешчилик кызматтары ъчън акы т=л=штъ; 2. =км=ттък эмес уюмдарга микро кредиттик мекемелер тарабынан ар бир кредит алган фермер ъчън акы т=л=ндъ; 3. беш кайра иштетъъчъ ишкана жана соода уюму колдоо к=рс=тъъчъ уюмдарга келишим боюнча к=рс=тълг=н кызматтын к=л=мънън 10% суммасындагы акыны т=л=штъ. ЖР+нън =н=кт=ш уюмдарынын ЧОлорго жана ЧКУларга к=рс=тк=н кызматтарынын эсебинен чогулткан жалпы кирешеси 2 840 650 сомго жетти же проект тарабынан 2010-жылдагы иш аракеттер ъчън камсыздалган жалпы каражаттардын (380 500 евро) 12,5% тъздъ. Проект 2011-жылда фермерлер менен ишт== ъчън б=лънг=н каражаттарын кыйла, б.а. 208 200 еврого чейин кыскартты. Бирок ошол эле мезгилде кайра иштетъъчъ ишканалар жана соода уюмдары менен келишим тъзъъг= каралган каражаттарынын суммасын ъч эсеге к=б=йттъ. Ошентип, проект 2011-жылда болжол менен 50% жакын чыгымдарды камтууну к=зд=п жатат. Башка бир жетишкендик Кыргызстанда контракттын 85%, ал эми Тажикстанда 69% дегээлде ишке ашырылышы болду. Бул Кыргызстандагы саясий абалдын туруксуздугу менен социалдык жагдайды жана Тажикстандагы кайра иштетъъг= керек болгон газдын жетишсиздигин эске алганда абдан жогорку цифралык к=рс=ткъч болуп эсептелет. +зъ колдоо к=рс=тк=н фермерлердин кирешени арттыруусуна тиешелъъ болгон проекттин жетишкендиги т=м=нкъ таблицада келтирилет. 1-таблица. Фермерлердин саны жана алардын кирешесинин =съшъ
Фермерлердин 2010-жылда алган жалпы кирешеси 6,3 млн. АКШ долларга (2009-жылда жалпы киреше 3,75 млн. АКШ долларын тъзг=н) жетти, бул болсо 2009-жылга караганда 1,7 эсеге жогору. Проекттин =н=кт=шт=ръ +ЭУлар, кеешчилик кызматтар, бизнести =нъктъръъ кызматтары жана ассоциациялар Кыргызстан: Жашылча-жемиштерди кайра иштетъъчъ ишканалардын ассоциациясы, Кеешчилик кызматтарды к=рс=тъъчъ уюмдардын ассоциациясы “АгроИнформАзия”, “Агролид”, Окутуу, кееш беръъ жана инновация борбору, DCCA Тъштък, “Мехр Шавкат”, Баткен АККсы, Чъй АККсы, Жалалабат АККсы, Ысык К=л АККсы, “Шоола”, “Таян”, TES-Центр, Тренинг жана консалтинг борбору, «М-Вектор», «Сенти» Жеке менчик мекемелер: Кыргызстан: “Агропласт”, “Рахмонберды”, “Жаы Арык”, “Рахимов”, “EuM”, “Баеркос”, Оазис Агро”, “Ак +рг=”, “Агромаркет Ойтал”, «Десерт», «Айлана», «Ричстем», «Кооппромсервис», «Ростехопторг» Донордук уюмдар: +нъгъъ боюнча кызматташтык уюму (ICCO) Швейцариялык Хельветас – Интеркооперейшн уюму Финансылык милдеттенмеси: жылына (болжол менен) 680 000 евро Ишке ашыруучу уюм: Швейцариялык Хельветас – Интеркооперейшн уюму
© 2012 Хельветас Кыргызстан
|
